for the people of Edessa

4

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ

Η δράση των συλλόγων στην Έδεσσα

Στα τέλη του 19^ου αιώνα η Έδεσσα συνδέεται σιδηροδρομικά με τη Θεσσαλονίκη, τη Βέροια, τη Νάουσα και το Μοναστήρι. Ταυτόχρονα δημιουργούνται οι πρώτες βιομηχανικές μονάδες, που με τα κλωστοϋφαντουργικά τους προϊόντα προμηθεύουν τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη. Η κινητήρια δύναμη του νερού και η ύπαρξη πρώτων υλών ήταν ο κύριος παράγων της βιομηχανικής δραστηριότητας, η οποία έδωσε ώθηση στην οικονομική και κοινωνική αναβάθμιση της Έδεσσας, δημιουργώντας τις συνθήκες για την ανάπτυξη πολιτιστικών πρωτοβουλιών.

Δέκα χρόνια μετά την απελευθέρωση μια ομάδα νέων Εδεσσαίων ιδρύουν τον Φιλοπρόοδο Σύλλογο Έδεσσας “Μέγας Αλέξανδρος”.

Πρόδρομος, όμως, αυτού του συλλόγου υπήρξε ο “Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Βοδενών “Μακεδονία””, που ιδρύθηκε το 1872. Ο “Φιλεκπαιδευτικός” δημιουργείται μέσα στο κλίμα του ανταγωνισμού των βαλκανικών κρατών στο χώρο της Μακεδονίας, ενώ ήδη διαφαίνονταν η παρακμή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και κάθε πλευρά προσπαθούσε, σε ημινόμιμες συνθήκες, να διευρύνει την επιρροή της. Κύριος σκοπός του ήταν: η ίδρυση Ελληνικών Σχολείων στην Έδεσσα και την περιοχή της, η κάθε είδους συνδρομή προς διακρινόμενους μαθητές, η δημιουργία αναγνωστηρίου – βιβλιοθήκης και η συλλογή και διατήρηση των αρχαιοτήτων.

Η δράση του έχει εμφανή αποτελέσματα: διορίζει δασκάλους, κάνει δωρεές στα σχολεία δίνει υποτροφίες σε μαθητές και φέρνει όλο τον Ελληνικό Τύπο από την Αθήνα και την Κωνσταντινούπολη για την ενημέρωση των Εδεσσαίων. Η έντονη δράση του ανησυχεί τις τουρκικές αρχές και ο σύλλογος αναγκάζεται, κατόπιν πιέσεων, να διαλυθεί.

Ο Φ.Σ.Ε. “Μέγας Αλέξανδρος”

Σε ευνοϊκότερες συνθήκες πια, μετά την απελευθέρωση της πόλης, η αναγκαιότητα για συλλογική και οργανωμένη δράση στο χώρο του πολιτισμού και του αθλητισμού, οδηγεί στη δημιουργία του “Μ. Αλεξάνδρου”. Από το 1923 ένα παλιό τζαμί μετατρέπεται σε αίθουσα κινηματοθεάτρου, και θα αποτελέσει την ιδιόκτητη στέγη του συλλόγου μέχρι σήμερα.

Την περίοδο του μεσοπολέμου η δράση του έχει κοινωνικό και καλλιτεχνικό προσανατολισμό. Δημιουργεί θεατρική ομάδα, χορωδία, ποδοσφαιρική ομάδα και διοργανώνει θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες και χοροεσπερίδες, Στην αίθουσά του, που θα γίνει το επίκεντρο και ο πυρήνας των κοινωνικών, πολιτικών, πολιτιστικών και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων της πόλης, οι Εδεσσαίοι θα παρακολουθήσουν τις πρώτες βουβές κινηματογραφικές ταινίες.

Κατά τη διάρκεια της κατοχής ο σύλλογος συμβάλλει στην Εθνική Αντίσταση, οργανώνοντας και λειτουργώντας νυχτερινό γυμνάσιο , χωρίς να διακόψει τη δραστηριότητά του και στους άλλους τομείς (συναυλίες, μουσικές θεατρικές παραστάσεις ).

Από το 1949 έως το 1958 ανεβαίνουν πολλά μουσικοθεατρικά έργα (Οι απάχηδες των Αθηνών, Το κορίτσι της γειτονιάς, Λοχαγός Λιλή, Κοντός, Μακρής και Σια) υπό τη μουσική διεύθυνση του Χρήστου Χρήστου. Οι διαλέξεις κάθε Κυριακή αποτελούν γεγονός για την πόλη, όπως και η ετήσια χοροεσπερίδα του.

Στη δεκαετία του 70 ο σύλλογος διαμορφώνει ήδη ένα πολύμορφο πολιτιστικό πρόσωπο, που τον διακρίνει και σήμερα. Προχωρεί στην έκδοση του περιοδικού ΕΔΕΣΣΑΪΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ( 11 τεύχη από το 1972 έως το 1977) και στην έκδοση βιβλίων τοπικής ιστορίας και λαογραφίας.

Σήμερα ο “Μ. Αλέξανδρος” διαθέτει, μετά την πρόσφατη ανακατασκευή του, μια αίθουσα κινηματοθεάτρου σύγχρονων προδιαγραφών, τη μοναδική στην Έδεσσα, όπου φιλοξενούνται οι εκδηλώσεις του, αλλά και οι εκδηλώσεις άλλων συλλόγων και καλλιτεχνών.

Για αρκετά χρόνια φιλοξενήθηκε από τον σύλλογο το “Μακεδονικό Ωδείο” το οποίο κάλυψε τις ανάγκες της πόλης για μουσική παιδεία.

Ουσιαστικά σήμερα ο “Μ. Αλέξανδρος” είναι ένας πολιτιστικός οργανισμός με πολλά ενεργά τμήματα, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν διαφορετικούς συλλόγους. Γι΄ αυτή την πολύμορφη δράση του τιμήθηκε το 1988 από την Ακαδημία Αθηνών.

Τα τμήματα και οι τομείς δράσης του σήμερα είναι:

• Η Κινηματογραφική Λέσχη, που λειτουργεί αδιάκοπα από το 1980 και σύμφωνα με στοιχεία της Ομοσπονδίας Κιν/κών Λεσχών Ελλάδας είναι μια από τις πιο δραστήριες λέσχες της χώρας (σε αριθμό προβολών και εισιτηρίων ) και με θερινό σινεμά. Τα τελευταία χρόνια η Λέσχη σε συνεργασία με το Δήμο και τη Δημοτική Επιχείρηση είναι στο Δίκτυο Δημοτικών Κινηματογράφων με επιτυχημένα αποτελέσματα.
• Το χορευτικό τμήμα με δράση επί τρεις δεκαετίες και διδασκαλία σε νέα παιδιά της μουσικοχορευτικής παράδοσης της Έδεσσας.
• Τη δανειστική Βιβλιοθήκη, με 5.000 τίτλους και μηχανοργάνωση.
• Τη Σχολή Ζωγραφικής, με 20 χρόνια λειτουργίας, και 70 μαθητές.
• Το τμήμα συναυλιών με υψηλού επιπέδου εκδηλώσεις όλο το χρόνο.
• Το τμήμα εκδρομών.
• Το τμήμα εικαστικών εκδηλώσεων με κεντρική διοργάνωση τον Εικαστικό “Μήνα Μάϊο” από το 1991 συνεχώς, και περιοδικές εκθέσεις όλο το χρόνο.
• Το τμήμα εκδηλώσεων Λόγου, που δραστηριοποιείται από το 1991 με τα “Διήμερα Λόγου” και την συμμετοχή σημαντικών κριτικών και λογοτεχνών και σ΄ άλλες εκδηλώσεις με επίκεντρο τη λογοτεχνία.

Οι άλλοι σύλλογοι

Ο “Φυσιολατρικός Όμιλος Έδεσσας” (Φ.Ο.Ε.) διανύει την τέταρτη δεκαετία της ζωής του, δραστηριοποιούμενος στην καλλιέργεια και διάδοση της φυσιολατρίας μέσω της ορειβασίας και του εκδρομισμού. Η δράση του διαχέεται και σ΄ άλλους χώρους, με τη συμμετοχή του σε εκδοτικές, θεατρικές και λαογραφικές εκδηλώσεις. Σήμερα διατηρεί δύο δραστήρια τμήματα: Εκδρομικό και Ορειβατικό και διαθέτει ιδιόκτητο τουριστικό περίπτερο και εντευκτήριο, σε δασική έκταση, στις παρυφές της πόλης.

Το “Εδεσσαϊκό Θέατρο” ιδρύθηκε το 1979 και μέχρι σήμερα έχει ανεβάσει μεταξύ άλλων “Τα όπλα του Αχιλλέα” (Δ. Χριστοδούλου), “Χωρίς φτερά” (Γ. Άλλεν – παγκόσμια πρεμιέρα), “Μαρία Πενταγιώτισσα” (Μπόστ) “Παντρολογήματα” (Ν. Γκόγκολ), “Οι Αγροίκοι” (Κ. Γκολντόνι), “Ηταν όλοι τους παιδιά μου” (Αρθ. Μίλερ), “Ο Πειρασμός” του Γρ. Ξενόπουλου, “Ένα καπέλο γεμάτο βροχή” (Γκάτσο), “Αμφιτρύων” (Πλαύτου) κ.α. Από την συμμετοχή του στα φεστιβάλ ερασιτεχνικού θεάτρου της Κορίνθου και της Ιθάκης απέσπασε βραβεία το 1980, 1982 και 1986.

Άλλες θεατρικές ομάδες που δραστηριοποιούνται στην Έδεσσα είναι το θεατρικό εργαστήρι της ΝΕΛΕ και η θεατρική ομάδα του Πολυκλαδικού Λυκείου.

Το 1981 οι φίλοι της Βυζαντινής Μουσικής αποκτούν το δικό τους σύλλογο. Πρόκειται για τον “Σύλλογο Βυζαντινής Μουσικής –Κοσμάς ο Ποιητής”, που καλλιεργεί τη Βυζαντινή και Δημοτική μουσική με συστηματική διδασκαλία. Η χορωδία του παρουσιάζει εκκλησιαστικούς ύμνους και δημοτικά τραγούδια σε εκδηλώσεις της πόλης.

Ο Σύλλογος Ποντίων “Ο Θεόδωρος Γαβράς” στεγάζει τους Πόντιους της Έδεσσας και από το 1969, που ιδρύθηκε, παρουσιάζει τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα του Ελληνισμού του Πόντου, διατηρώντας τις μνήμες των πατρίδων, μέσω κυρίως του χορευτικού του τμήματος.

Το 1991 κάνει την εμφάνισή της η “Εταιρεία Μελέτης Ιστορίας της Έδεσσας”, ένα σωματείο που πλαισιώθηκε από νέους επιστήμονες με σκοπό την έρευνα, μελέτη και ερμηνεία της Ιστορίας της πόλης της Έδεσσας και της ευρύτερης περιοχής, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Η βραχύβια δράση της καρπό είχε την περιοδική έκδοση “Ιστορικά και Πολιτιστικά Ανάλεκτα” (3 τεύχη) και τη δημιουργία ενός εκθετηρίου – Ιστορικού αρχείου με ντοκουμέντα και βιβλία τοπικής Ιστορίας.

Οι εικαστικοί καλλιτέχνες της Έδεσσας το 1993 ιδρύουν τον “Σύλλογο Εδεσσαίων Καλλιτεχνών ΑΠΕΛΛΗΣ” για να προωθήσουν και να παρουσιάσουν συλλογικά και οργανωμένα τη δουλειά τους. Η δράση του επικεντρώνεται στη διοργάνωση ομαδικών και ατομικών εκθέσεων των μελών του στην Έδεσσα και έξω από αυτή (Θες/νίκη, Αθήνα Γκόρνι Μιλάνοβατς).

Η “Λαογραφική Εταιρεία Νομού Πέλλας” ιδρύθηκε προτού τρία χρόνια με έδρα την Έδεσσα, αλλά με πεδίο δράσης σ΄ όλο το Νομό. Η μελέτη και παρουσίαση λαογραφικού υλικού, η ιστορική έρευνα και οι εκδόσεις αποτελούν το κορμό της δραστηριότητάς της. Εκδίδει το “Περιοδικό λόγου και Τέχνης επί ΤΡΟΧΑΔΗΝ”, όπου φιλοξενούνται κείμενα και μελέτες για την λαογραφία, την ιστορία και την λογοτεχνία. Παράλληλα έχει εκδόσει μεταφράσεις, κείμενα και μελέτες ποικίλων κατευθύνσεων.

Ο Δήμος Έδεσσας, μέσω της “Δημοτικής Επιχείρησης ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΕΣ ΕΔΕΣΣΑΣ” συμμετέχει και στηρίζει τη δραστηριότητα των συλλόγων της πόλης, με συνδιοργανώσεις και χορηγίες.

Ίδρυσε και λειτουργεί με επιτυχία Δημοτικό Ωδείο, στο οποίο φοιτούν περισσότερα από 350 παιδιά. Το Ωδείο παράλληλα καθιέρωσε το “PODIUM για νέους καλλιτέχνες”(Κυριακάτικες συναυλίες νέων μουσικών ) και το “Εαρινό Φεστιβάλ Μουσικής”, κάθε Μάϊο μήνα, σε συνεργασία με τον Φ.Σ.Ε. “Μ. Αλέξανδρος”.

Η Δημοτική Επιχείρηση εξέδωσε, με την ευκαιρία του εορτασμού των 80 χρόνων από την απελευθέρωση της Έδεσσας, το Λεύκωμα “ΕΔΕΣΣΑ η πόλη των νερών” και τους δίσκους: “Μουσικές Ιστορίες της Μακεδονίας” του Σαράντη Κασσάρα και “Νοσταλγία” των Χρ. Βέσκα (μουσική) και Μάρκου Μέσκου (ποίηση), όλοι οι συντελεστές του οποίου ήταν Εδεσσαίοι και το CD “Τραγούδια δίχως Λόγια” με παραδοσιακή μουσική σε συμπαραγωγή με τον Φ.Σ.Ε. “Μ. Αλέξανδρος”.

Η πνευματική και καλλιτεχνική κίνηση της πόλης εκπορεύεται, κατά το πλείστον, από τους συλλόγους της, οι οποίοι στηρίζουν και συνεχίζουν μια πολύχρονη παράδοση. Η παρουσία, φυσικά, του Φ.Σ.Ε. “Μ. Αλέξανδρος”, επί 75 χρόνια στη πολιτιστική σκηνή είναι κυρίαρχη και δίνει τον τόνο στην Έδεσσα.

Κυκλοφορεί το CD παραδοσιακά τραγούδια της περιοχής

Το CD αποτελεί μία καταγραφή της μουσικής μας παράδοσης, των βιωμάτων και των συναισθημάτων μας. Ηδη η προσπάθεια αναβίωσης παραδοσιακών στοιχείων βρίσκει αποδοχή ιδιαίτερα στον χώρο των νέων ανθρώπων. Το CD μπορείτε να το παραγγείλετε απο το e-shop

Γιορτάζει το Αθάνατο Νερό

Μια σειρά απο εκδηλώσεις ετοιμάζει ο Δήμος Εδεσσας για να γιορτάσει το "Αθάνατο Νερό" στα πλαίσια των Ημερών Ευρωπαϊκού Πολιτισμού. Τα θέματα που θα αναπτυχθούν είναι η διάσωση των καταρρακτών την δεκαετία του 1960 αλλά και θέματα παιδί & νερό με διοργάνωση ανοιχτού παιδότοπου κα εκδηλώσεις-εκθέσεις.

Απο τις εκδηλώσεις

Πρόγραμμα RAPHAEL- Βιομηχανικά Μουσεία

Ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του προγράμματος RAPHAEL σχετικά με το Υπαίθριο Μουσείο Νερού (Μύλοι – Κανναβουργείο). Η τελευταία συνάντηση πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες με επίσκεψη και στην αρμόδια Γενική Διεύθυνση όπου εξετάστηκαν οι προοπτικές συνέχισης του προγράμματος μέσα από χρηματοδοτήσεις του Γ’ΚΠΣ. Στις συναντήσεις μεταξύ άλλων έγινε αξιολόγηση βάσει κριτηρίων σχετικά με την ανάληψη του 1^ου Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου Βιομηχανικών Μουσείων και είχε ως αποτέλεσμα Bilbao 500 Eδεσσα 483. Επειτα από κοινή συμφωνία υποψήφια πόλη για το παραπάνω συνέδριο το οποίο κατά πάσα πιθανότητα θα πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο του 2000, θα είναι η πρωτεύουσα της χώρας των Βάσκων. Συνοπτικά αναφέρουμε ότι το πρόγραμμα ασχολήθηκε με ανταλλαγή τεχνογνωσίας σε θέματα λειτουργίας Βιομηχανικών Μουσείων ενώ ως αποτέλεσμα αναμένεται σε σύντομο χρονικό διάστημα να τεθεί στην διάθεση του Δήμου της Έδεσσας πρόταση τεκμηριωμένη με βάση και τα ευρωπαϊκά δεδομένα διαχείρισης βιομηχανικών μουσείων. Την τεχνική διεύθυνση του προγράμματος είχε η κ.Ζαρκάδα Χριστίνα-Αρχιτέκτων της 4^ης ΕΝΜ ενώ υπεύθυνος υλοποίησης του προγράμματος εκ μέρους της Δημοτικής Επιχείρησης “Καταρράκτες Έδεσσας” ήταν ο κ.Κυριακού Ευάγγελος-Οικονομολόγος. Να σημειωθεί ότι οι προοπτικές συνέχισης του προγράμματος είναι ευοίωνες ύστερα από τις επαφές που πραγματοποιήθηκαν στις Βρυξέλλες και σαφέστατα μπορούν να δημιουργήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, με την δημιουργία ενός μοναδικού για τα ελληνικά δεδομένα αλληλεπιδραστικού μουσείου, στην πόλη της Έδεσσας. Ήδη ο Δήμος της Έδεσσας έχει προχωρήσει το έργο τόσο με την ανακατασκευή των κτιρίων όσο και την επανάχρηση του μηχανολογικού εξοπλισμού. Μην απορήσετε λοιπόν εάν σε λίγα χρόνια δείτε παραδοσιακούς μυλωνάδες να αλέθουν και μπατάνια σε λειτουργία να μαλακώνουν φλοκάτες προς τέρψιν των επισκεπτών αλλά και των λιλιπούτειων Εδεσσαίων που θα μαθαίνουν “κόλπα” από την εποχή της γιαγιάς και του παππού.

ΕΙΚΟΝΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΕΔΕΣΣΑ

Βαρόσι - τέλη του 19ου αι.

Η περιοχή Κιουπρί την δεκαετία 1930

Μουσική Παρέα δεκαετία 1950

Η λίμνη Βεγορίτιδα (Οστρόβου) στις αρχές του 20ου αι

Θεόδωρος

Σαρηγκιόλης